Jakich danych potrzebuje aktuariusz do wyceny aktuarialnej rezerw na odprawy emerytalno-rentowe?

30 październik 2020

Fundamentami rzetelnej wyceny aktuarialnej rezerw na świadczenia pracownicze są dane pracownicze oraz model wyceny oparty o metodę prognozowanych uprawnień jednostkowych.

Dane na potrzeby wyceny aktuarialnej rezerw na świadczenia pracownicze generalnie możemy podzielić na dwie grupy:

Dane indywidualne Dane zbiorcze
Baza danych pracowniczych na dzień wyceny, uwzględniająca indywidualne dane wszystkich zatrudnionych pracowników. Statystyka ruchów kadrowych (przyjęcia i odejścia) za ostatnie lata, pozwalająca na określenie współczynników rotacji pracowników.
Zasady naliczania i wypłat świadczeń pracowniczych obowiązujące w spółce.
Prognozy w zakresie wzrostów wynagrodzeń w średnioterminowym horyzoncie.

 

DANE INDYWIDUALNE

Ilość indywidualnych danych zależna jest w dużej mierze od zasad naliczania i wypłat świadczeń pracowniczych obowiązujących w spółce. Niezależnie jednak od rodzaju świadczeń, dla których dokonywana jest wycena rezerw, indywidualne dane pracowników powinny zawsze zawierać dane podstawowe tj.:

  • Datę urodzenia – na jej podstawie aktuariusz określa datę emerytury;
  • Płeć – wiek emerytalny jest zróżnicowany ze względu na płeć, również tablice śmiertelności publikowane przez GUS są prezentowane odrębnie dla kobiet i mężczyzn;
  • Staż pracy w spółce – moment zatrudnienia pracownika w spółce służy aktuariuszowi do określenia horyzontu budowania rezerwy na dane świadczenie;
  • Podstawę kalkulacji świadczenia – w przypadku regulacji opartych na zapisach Kodeksu Pracy jest to aktualne wynagrodzenie pracownika;

Dla dokładnego oszacowania rezerw przydatne są też poniższe informacje:

  • Pracownik sezonowy/okresowy – pracownikom zatrudnionym sezonowo bądź na czas określony np. umowa próbna, rezerwy nie są tworzone;
  • Zatrudniony emeryt – zatrudnieni emeryci otrzymali już odprawę emerytalną i dla nich rezerwa na to świadczenie nie będzie już tworzona.

W zależności od specyfiki branży, w której działa spółka bądź zapisów w indywidualnych regulacjach spółki, do wyceny rezerw mogą być niezbędne również następujące informacje:

  • Staż pracy poza spółką – istotny jeśli spółka wypłaca pracownikom świadczenia uwzględniając cały okres pracy, nie tylko w spółce;
  • Staż dołowy – istotny przy ustalaniu daty emerytury pracowników pracujących pod powierzchnią ziemi;
  • Wymiar etatu – istotny jeśli w zapisach regulacji podstawa wypłaty świadczenia jest uzależniona od wymiaru etatu;
  • Zatrudnienie w warunkach szczególnych – istotne przy ustaleniu daty emerytury, kiedy należy się prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych;
  • Data wcześniejszej emerytury – istotna przy ustalaniu daty emerytury, jeśli jest wcześniejsza z innych przyczyn niż wiek pracownika.

Dane indywidualne pracowników powinny uwzględniać wszystkich pracowników uprawnionych do świadczeń pracowniczych. Nie jest zatem istotna forma zatrudnienia pracownika, tylko ustalenie czy pracownikowi przysługują świadczenia pracownicze.

 

DANE ZBIORCZE

STATYSTYKA RUCHÓW KADROWYCH

Dane zbiorcze w zakresie ruchów kadrowych obejmują przyjęcia pracowników oraz odejścia z pracy z wyodrębnieniem przyczyny ustania stosunku pracy. Służą do określenia rotacji pracowników czyli jednego z ryzyk aktuarialnych uwzględnianych w modelu wyceny tj. prawdopodobieństwa rozwiązania stosunku pracy. Mobilność pracowników nie uwzględnia następujących zdarzeń: śmierć pracownika, odejście na emeryturę lub rentę, zwolnienie grupowe, redukcja stanowiska pracy.

ZASADY NALICZANIA I WYPŁAT ŚWIADCZEŃ

W Polsce firmy najczęściej stosują regulacje opisane w Kodeksie Pracy. Zasady naliczania i wypłat podstawowych świadczeń pracowniczych tj. odpraw emerytalnych i odpraw rentowych uregulowane są przepisami art. 92 i 93 KP. Spółki często wdrażają indywidualne regulacje, które gwarantują wyższe gratyfikacje z tytułu świadczeń pracowniczych. Szczegółowy opis zasad naliczania i wypłat świadczeń u danego pracodawcy zawarty jest zazwyczaj w Regulaminie Wynagradzania lub Zakładowym Układzie Zbiorowym.

PROGNOZY W ZAKRESIE WZROSTÓW WYNAGRODZEŃ

Model wyceny aktuarialnej zakłada m.in., że aktualne wynagrodzenie pracownika będzie zmienne w czasie, tj. będzie podwyższane zgodnie z polityką wynagrodzeń danej organizacji. Ma to bardzo duże przełożenie na wyniki wyceny, której przedmiotem jest określenie aktualnej rezerwy na przyszłe świadczenie powiązane bezpośrednio z przyszłym wynagrodzeniem. Stąd potrzeba określenia przez spółkę planów w zakresie ogólnych wskaźników wzrostów wynagrodzeń najczęściej w horyzoncie kolejnych 10 lat i w odniesieniu do całej populacji pracowników.